Veelvoorkomende bevindingen bij een ISO-audit zijn afwijkingen die auditors bij ISO 9001 en ISO 27001 steeds weer tegenkomen, zoals een directiebeoordeling zonder besluiten of een interne audit die niet alles afdekt. Bij ISO 27001 sluiten risicoanalyse en verklaring van toepasselijkheid vaak niet op elkaar aan. Wij gaan er een paar met jou doorlopen!
Wie een paar externe audits heeft meegemaakt, gaat het vanzelf zien: de bevindingen lijken op elkaar. Andere organisatie, andere auditor, andere sector, en toch staat er weer iets over de directiebeoordeling in het rapport. Wij zitten aan beide kanten van de tafel. We voeren interne audits uit en we zitten naast klanten als de certificerende instelling langskomt. Hieronder de bevindingen die we het vaakst tegenkomen bij ISO 9001 en ISO 27001, waarom ze ontstaan en wat je eraan doet. Handig als je certificering nog voor je ligt. En net zo handig als je al jaren gecertificeerd bent en elk jaar dezelfde minor terugziet.
In het kort
Een bevinding is alles wat een auditor opschrijft. Dat kan positief zijn (ja, die bestaan), maar meestal bedoelen we de afwijkingen. Daarvan zijn er twee smaken.
Een major is een afwijking die het vermogen van je managementsysteem aantast om te doen wat het moet doen. Denk aan een interne audit die het hele jaar niet heeft plaatsgevonden. Of een verzameling minors op dezelfde eis, die samen laten zien dat er iets structureel scheef zit. Een major moet opgelost en door de certificerende instelling gecontroleerd zijn voordat je een certificaat krijgt. Bij een eerste certificering zit daar ook een harde grens op: lukt dat niet binnen zes maanden na de fase 2-audit, dan begin je opnieuw aan fase 2.
Een minor is een afwijking van een eis zonder dat het systeem als geheel wankelt. Een vergeten handtekening, één proces dat niet volgens de eigen procedure loopt. Daarvoor lever je een plan van aanpak in en de auditor kijkt bij het volgende bezoek of het gewerkt heeft. Hoeveel dagen je voor dat plan krijgt, verschilt per certificerende instelling. Termijnen van 30 tot 90 dagen zijn gebruikelijk, maar dat staat niet in de norm.
Daarnaast is er de verbeterkans, ook wel OFI genoemd (Opportunity for Improvement, sorry voor het Engels). Geen afwijking, wel een tip. Over het verschil tussen een terechte afwijking en een mening die zich als afwijking voordoet, schreven we eerder wanneer past een non-conformity?
Jammer trouwens dat niet meer auditoren positieve bevindingen noteren. Het is goed om te weten wat er goed gaat, niet alleen wat er mis is.
Hoofdstuk 9 en 10 van de norm zijn het hart van elk managementsysteem: meten, auditen, beoordelen en verbeteren. Laat dat nou precies de plek zijn waar de meeste bevindingen vallen. Logisch ook. Het zijn de onderdelen die je één keer per jaar doet, en wat je één keer per jaar doet, doe je nooit helemaal routineus.
Je kent het type document wel. Vier pagina's met een keurig overzicht: de KPI's, de auditresultaten, de klachten, de status van de acties. En dan de laatste zin: "De directie heeft kennisgenomen van bovenstaande." Klaar.
Paragraaf 9.3 vraagt meer dan kennisnemen. De norm wil ook zien wat eruit kwam: besluiten over verbetermogelijkheden, over wijzigingen in het managementsysteem en over middelen. Een directiebeoordeling zonder output is voor een auditor een verslag van een vergadering waarin niets is besloten. En dat is ook precies wat het is.
De oplossing is gelukkig simpel. Zet onderaan elke directiebeoordeling een blok "Besluiten en acties", ook als het er maar twee zijn. "We gaan door op deze voet" is ook een besluit, mits je erbij zet waarom.
De interne audit (paragraaf 9.2) moet volgens een auditprogramma lopen dat het systeem afdekt. Dat hoeft niet allemaal in één jaar. Een spreiding over drie jaar is prima en eerlijk gezegd vaak verstandiger. Maar dan moet je wel kunnen laten zien welk onderdeel wanneer aan de beurt is, en dat er geen onderdelen tussen wal en schip vallen.
Wat we regelmatig zien: een auditplanning die elk jaar een kopie is van vorig jaar. Dezelfde drie processen, dezelfde afdelingen, en het magazijn komt er nooit aan te pas omdat daar toch nooit iets mis is. Ook een klassieker: de kwaliteitsmanager die zijn eigen werk audit. Onafhankelijkheid hoeft niet te betekenen dat je iemand inhuurt, maar je audit jezelf niet.
Er gaat iets mis, je lost het op, je zet een vinkje. Logisch, maar paragraaf 10.2 vraagt meer. Je moet de oorzaak achterhalen, nagaan of hetzelfde elders ook kan gebeuren, en na verloop van tijd beoordelen of je maatregel heeft gewerkt.
Vooral die laatste stap ontbreekt vaak. Laten we eerlijk zijn: wie kijkt er drie maanden na het afsluiten van een actie nog even of het probleem echt weg is? Bijna niemand. En dat is precies wat een auditor vraagt: "Hoe weet je dat dit niet meer voorkomt?" Zonder antwoord heb je een minor te pakken.
Dit zijn de onderdelen die je bij de start netjes inricht en daarna vergeet bij te houden. Het werk is ooit gedaan, alleen is het inmiddels twee jaar oud.
De context-analyse (4.1) en het overzicht van belanghebbenden (4.2) zijn voor veel organisaties een document uit het implementatiejaar. Ondertussen is er een nieuwe grote klant bijgekomen, is de IT uitbesteed en valt de organisatie misschien onder de Cyberbeveiligingswet. Niets daarvan staat erin.
Nieuw sinds februari 2024: ISO 9001, ISO 27001 en tientallen andere normen vragen expliciet of klimaatverandering een relevant onderwerp is. Het antwoord mag "nee" zijn, maar je moet het onderwerp wel hebben overwogen. De Raad voor Accreditatie heeft certificerende instellingen gevraagd hierop te letten, dus reken erop dat de vraag komt.
"Klanttevredenheid verhogen." "Bewustwording verbeteren." Prima ambities, maar paragraaf 6.2 wil doelstellingen die meetbaar zijn (waar dat kan) en die je ook echt monitort. Zonder streefwaarde en zonder meting kan een auditor niet beoordelen of je ze haalt. Jij eerlijk gezegd ook niet. Hoe je een doelstelling en een KPI aan elkaar knoopt, lees je in doelstelling of KPI?
Iedereen heeft de awareness-training gevolgd. Zegt de kwaliteitsmanager. Maar waar staat dat? Paragraaf 7.2 vraagt om bewijs van competentie, en 7.3 wil dat medewerkers weten wat het beleid is en wat hun bijdrage is. De auditor vraagt het overigens gewoon aan een medewerker bij het koffieapparaat. Dat gesprek kun je niet voorbereiden, wel de registratie erachter.
Het beleid op intranet is versie 2.1, de map op de gedeelde schijf heeft versie 2.3 en de afdeling gebruikt nog een geprinte versie 1.8 die al jaren aan de muur hangt. Paragraaf 7.5 vraagt dat je gedocumenteerde informatie beheerst: wie heeft het goedgekeurd, welke versie geldt, en wanneer kijk je er weer naar. Op papier lijkt dit de makkelijkste eis van de hele norm. In de praktijk is het een van de lastigste.
Dit is wat ons betreft de ISO 27001-bevinding bij uitstek. In de risicoanalyse (6.1.2) staat een risico met een behandelplan. In de verklaring van toepasselijkheid (6.1.3) staat welke van de 93 maatregelen uit Annex A je toepast en waarom. Die twee horen één verhaal te vertellen. In de praktijk zijn het vaak twee Excel-bestanden van twee verschillende mensen.
Het gevolg zie je dan bij de audit. Een maatregel staat in de VvT als "niet van toepassing", terwijl het behandelplan van een risico er juist naar verwijst. Of andersom: een maatregel staat als "geïmplementeerd" maar er hangt geen enkel risico aan en niemand weet nog waarom hij erin staat. Een auditor die even doorvraagt, vindt dit binnen tien minuten. Meer hierover in software voor ISO 27001-risicoanalyse.
De maatregelen 5.19 tot en met 5.22 uit Annex A gaan over leveranciers: afspraken maken, beveiliging in de keten, en monitoren of de leverancier doet wat hij belooft. Dat eerste lukt meestal wel, er ligt een contract of een verwerkersovereenkomst. Het monitoren blijft liggen. Wanneer heb je je hostingpartij of je salarisadministrateur voor het laatst beoordeeld? Bij ISO 9001 speelt hetzelfde onder paragraaf 8.4. In onze serie over leverancierbeoordeling lees je hoe je dat aanpakt zonder dat het een jaarlijkse kwelling wordt.
Als je bovenstaande lijst nog eens doorleest, valt iets op. In bijna geen enkel geval is het werk niet gedaan. De directie heeft wel degelijk vergaderd. De actie is wel degelijk uitgevoerd. De medewerkers hebben die training echt gevolgd. Wat ontbreekt is de verbinding: van de vergadering naar het besluit, van de actie naar de effectiviteitscheck, van het risico naar de maatregel.
En dat is ook niet zo vreemd. Wie zijn managementsysteem in losse documenten, spreadsheets en mailboxen bijhoudt, moet die verbanden met de hand leggen. Dat lukt in het implementatiejaar, als iedereen scherp is. In jaar twee of drie wordt het lastig. Je kunt je overigens afvragen of het dan aan de mensen ligt. Wij denken van niet.
Normity is precies voor die verbanden gebouwd. Een paar voorbeelden, gekoppeld aan de bevindingen hierboven:
En alles wat je doet, komt in het logboek terecht. Vraagt de auditor wanneer dat beleid voor het laatst is herzien en door wie? Dan heb je het antwoord in een paar klikken. Zonder zoekwerk in de gedeelde schijf.
De meeste bevindingen bij een ISO-audit zijn geen verrassing. Ze vallen bij de directiebeoordeling, de interne audit, de corrigerende maatregelen en, bij ISO 27001, tussen risicoanalyse en VvT. Zorg ervoor dat je bij elk van die onderdelen kunt laten zien wat eruit kwam: het besluit, de effectiviteitscheck, de maatregel bij het risico. Dan heb je de helft van de veelvoorkomende bevindingen al voor.
Staat je eerste certificering nog voor de deur? Lees dan ook hoe ISO 27001-certificering werkt, van offerte tot certificaat. En zie je tegen de audit op, dan helpt auditangst voorkomen misschien.
Mochten we je nieuwsgierig hebben gemaakt naar hoe dit er in Normity uitziet, dan laten we het je graag zien. Een demo is zo geregeld.
De vragen die we het vaakst krijgen over bevindingen bij een ISO-audit, met korte en feitelijke antwoorden.
Een major afwijking tast het vermogen van je managementsysteem aan om de beoogde resultaten te halen, bijvoorbeeld omdat een verplicht onderdeel zoals de interne audit of de directiebeoordeling helemaal ontbreekt. Een minor is een afwijking van een eis die dat vermogen niet direct in gevaar brengt. Bij een major moet de certificerende instelling je oplossing eerst controleren voordat er een certificaat komt. Bij een minor is een geaccepteerd plan van aanpak meestal genoeg.
Een OFI (Opportunity for Improvement) is een suggestie van de auditor waar geen eis onder ligt. Het is dus geen afwijking. Je mag een OFI overwegen, oppakken of gemotiveerd laten liggen. Hoe de termen precies heten (observatie, aanbeveling, verbeterpunt) verschilt per certificerende instelling.
De bekende struikelblokken zijn een directiebeoordeling zonder besluiten, een interne audit die niet het hele systeem afdekt, corrigerende maatregelen zonder oorzaakanalyse of effectiviteitscontrole, doelstellingen die niet meetbaar zijn, competentie en bewustwording die niet aantoonbaar zijn, en documenten met verouderde versies. Bij ISO 27001 komen daar een risicoanalyse die niet actueel is en een verklaring van toepasselijkheid die niet aansluit op de risicobehandeling bij.
Dat verschilt per certificerende instelling. Termijnen van 30, 60 of 90 dagen zijn gebruikelijk, maar dat is beleid van de instelling zelf. Bij een eerste certificering geldt wel een harde grens: kan een major niet binnen zes maanden na de fase 2-audit worden geverifieerd, dan moet fase 2 opnieuw.
Ja, sinds februari 2024 vragen ISO 9001, ISO 27001 en andere managementsysteemnormen in paragraaf 4.1 expliciet of klimaatverandering een relevant onderwerp is voor je organisatie. Het antwoord mag 'niet relevant' zijn, zolang je kunt laten zien dat je erover hebt nagedacht. Auditors kijken hier inmiddels naar.