Waar staat ISO eigenlijk voor? (Spoiler: nergens voor)

ISO is de korte naam van de International Organization for Standardization en officieel geen afkorting. Volgens ISO zelf komt de naam van het Griekse isos, 'gelijk', zodat hij in elke taal hetzelfde blijft. Een van de oprichters uit 1946 kon zich dat Griekse verhaal later alleen niet herinneren.

Marcel van Langen
Delen op X (Twitter) Delen op Facebook Delen op LinkedIn Delen via WhatsApp Delen op Pinterest Delen via e-mail Delen op Reddit Meer manieren om te delen

Deze week ging er op Reddit een meme rond van een boze gans. Of een zwaan, daar was Reddit het onderling ook niet over eens. Iemand schreef "I'm ISO of this" en de gans had daar duidelijk een mening over. Duizenden mensen snapten de grap niet, en een flink deel om dezelfde reden als wij: bij ISO denk je aan normen, auditors en certificaten. In de reacties ontstond daarna een levendige discussie over waar ISO nou eigenlijk voor staat. Het antwoord is leuker dan je zou verwachten. Voor iedereen die dagelijks met ISO 9001 of ISO 27001 werkt en zich dit stiekem ook weleens heeft afgevraagd. En voor wie op de volgende verjaardag iets te vertellen wil hebben.

In het kort

  • ISO is de korte naam van de International Organization for Standardization en officieel geen afkorting.
  • Volgens ISO zelf komt de naam van het Griekse isos, dat 'gelijk' betekent.
  • Een van de oprichters kon zich dat Griekse verhaal vijftig jaar later niet herinneren.

Een gans en 13.000 upvotes

Eerst de grap zelf, want die had niks met normen te maken. Op Reddit en op marktplaatsen betekent ISO "in search of": je zoekt iets. Wie dan schrijft "I'm ISO of" iets, zegt eigenlijk "in search of of". Dubbelop dus, en daar ergerde de gans zich aan.

Normity - de meme van theycantalk.com over de betekenis van ISO

Alleen ging het in de reacties al snel ergens anders over. Tientallen mensen schreven dat ze direct aan de International Organization for Standardization dachten. Een engineer uit de olie- en gasindustrie verzuchtte dat het na al die audits fijner was geweest om niet te weten waar ISO voor staat. Een ander merkte droog op dat je aan iemands interpretatie van ISO kunt zien hoe oud diegene is. Terecht, vrezen wij.

En toen kwam de vraag die de rest van de draad bezighield: waarom heet de organisatie dan eigenlijk ISO, en niet IOS?

IOS, OIN of toch ISO?

De Engelse naam is International Organization for Standardization. Netjes afgekort wordt dat IOS. In het Frans heet de organisatie Organisation internationale de normalisation, en dan krijg je OIN. ISO heeft drie officiële talen: Engels, Frans en Russisch. In het Russisch is het Международная организация по стандартизации, wat weer een heel ander rijtje letters oplevert.

Elke taal zijn eigen afkorting dus. Voor een organisatie die er juist is om dingen overal hetzelfde te laten werken, is dat natuurlijk een beetje gênant. Er werd daarom gekozen voor één naam die in alle talen gelijk blijft: ISO.

Veel mensen in de draad hielden overigens vol dat het "International Standards Organization" betekent. Klinkt logisch, past precies, maar zo heeft de organisatie nooit geheten. Je kunt je overigens afvragen hoeveel presentaties, offertes en kwaliteitshandboeken die variant bevatten. Wij durven te wedden: heel veel.

Het Griekse verhaal

Volgens de eigen website van ISO is de naam geen afkorting, maar afgeleid van het Griekse woord isos. Dat betekent "gelijk". Je kent het van woorden als isobaar, de lijnen op de weerkaart die plekken met een gelijke luchtdruk verbinden. Een mooiere naam voor een normalisatieorganisatie kun je bijna niet verzinnen.

Dan een terzijde voor de taalliefhebbers. In het moderne Grieks bestaat ook het woord ίσως. Dat spreek je precies hetzelfde uit als ίσος, alleen betekent het "misschien". Een Redditor die naar eigen zeggen veel ISO-normen had gelezen, vond "misschien" eigenlijk wel heel treffend. Wij hebben er ook een aardig aantal doorgeworsteld. Geen commentaar.

Wat de oprichter zich niet herinnerde

ISO is opgericht na een conferentie in Londen in oktober 1946, met afgevaardigden uit 25 landen. Op 23 februari 1947 ging de organisatie officieel van start, met het hoofdkantoor in Genève. Er was al een voorganger, de ISA uit 1926, die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn werk had stilgelegd.

Een van de mensen die in Londen aan tafel zat, was de Zwitserse afgevaardigde Willy Kuert. Toen ISO in 1997 vijftig jaar bestond, verscheen het jubileumboek Friendship Among Equals, met herinneringen van mensen van het eerste uur. Kuert vertelt daarin dat ISO een goede naam is, lekker kort. En dat er onlangs te lezen viel dat de naam was gekozen vanwege het Griekse "gelijk". De reactie van Kuert: "There was no mention of that in London!"

Daar is dus in Londen nooit over gesproken. De naam werd gekozen omdat hij kort is en in elke taal werkt, en het Griekse verhaal lijkt er pas later bij te zijn gekomen. Wie weleens een audit heeft voorbereid, herkent het patroon wel: eerst doen, en de onderbouwing achteraf netjes opschrijven.

UTC, pincode en btw-belasting

ISO is niet de enige internationale naam die in geen enkele taal precies klopt. In de draad werd UTC er steeds bij gehaald, de wereldtijd waar je klok zich op instelt. In het Engels heet die Coordinated Universal Time (CUT), in het Frans Temps universel coordonné (TUC). Volgens het gangbare verhaal kon niemand het eens worden en werd het UTC, zodat beide talen evenveel "verloren". Of het precies zo is gegaan, is trouwens niet zeker. Op de Wikipedia-pagina over UTC lees je dat de afkorting ook aansluit op oudere tijdschalen als UT0 en UT1.

Waar de gans zich over opwond, heeft trouwens een naam: RAS-syndroom, ofwel "Redundant Acronym Syndrome syndrome". Ja, met de dubbeling er bewust in. De term komt uit een column in het tijdschrift New Scientist uit 2001. Engelstaligen hebben het over de PIN number en de ATM machine. In het Nederlands doen we net zo hard mee met de btw-belasting en het lcd-scherm.

Gelukkig mag je ISO-norm gewoon blijven zeggen. Omdat ISO geen afkorting is, zeg je niets dubbel.

Overal ISO

Wat de draad ook liet zien: ISO zit op meer plekken dan je denkt, en lang niet iedereen weet dat het om dezelfde organisatie gaat.

  • .iso-bestanden: een schijfkopie van een cd of dvd heet zo naar ISO 9660, de norm uit 1988 voor het bestandssysteem van cd-roms. Een IT'er in de draad gaf eerlijk toe dat ISO tot dan toe gewoon een disk image was.
  • De ISO-waarde op je camera: de lichtgevoeligheid. In 1974 voegde een ISO-norm de Amerikaanse ASA-schaal en de Duitse DIN-schaal samen. Voor digitale camera's is nu ISO 12232 de norm.
  • De allereerste norm: ISO/R 1 uit 1951 legde de referentietemperatuur vast voor het meten van lengtes in de industrie. Niet de meest sexy start, maar wel een heel nuttige.
  • Het lab: daar is "iso" gewoon isopropylalcohol. Een laborant in de draad dacht aan niets anders. Ook dat woord komt via de scheikunde uit hetzelfde Grieks.

Gelijk, en dat is precies het punt

Hoe het in Londen ook is gegaan, de naam past. Een norm werkt pas als iedereen er hetzelfde onder verstaat: een leverancier in Duitsland, een auditor in Nederland en een klant in Japan.

Binnen je eigen organisatie geldt precies hetzelfde. Als drie afdelingen drie verschillende versies van een procedure gebruiken, heb je eigenlijk drie organisaties. Bij ons zit dat in één managementsysteem: normen, documenten, risico's en audits op één plek, zodat iedereen naar hetzelfde kijkt. Benieuwd welke normen je in Normity kunt koppelen? Kijk eens op onze normenpagina.

En mochten we je nou nieuwsgierig hebben gemaakt, dan hopen we natuurlijk wel dat je even contact met ons opneemt. Of je nu ISO 9001 opzet of gewoon wilt weten waarom die gans zo boos was.

waar staat ISO voor betekenis ISO ISO afkorting International Organization for Standardization Organisation internationale de normalisation isos Grieks gelijk geschiedenis ISO oprichting ISO 1946 Willy Kuert Friendship Among Equals UTC RAS-syndroom ISO 9660 ISO-waarde camera normalisatie ISO-norm Normity
Delen op X (Twitter) Delen op Facebook Delen op LinkedIn Delen via WhatsApp Delen op Pinterest Delen via e-mail Delen op Reddit Meer manieren om te delen

Veelgestelde vragen over de naam ISO

De vragen die we het vaakst krijgen over de naam ISO, met korte en feitelijke antwoorden.

ISO is de korte naam van de International Organization for Standardization, de internationale organisatie die normen als ISO 9001 en ISO 27001 uitgeeft. In het Frans heet de organisatie Organisation internationale de normalisation. De letters staan dus niet voor een vaste reeks woorden.

Officieel niet. Volgens ISO zelf is de naam afgeleid van het Griekse woord isos, dat 'gelijk' betekent. Zo blijft de naam in elke taal hetzelfde, terwijl een afkorting van de volledige naam per taal zou verschillen.

Omdat IOS alleen in het Engels klopt. In het Frans zou het OIN worden en in het Russisch weer iets anders. De oprichters kozen voor één korte naam die in alle talen werkt.

De ISO-waarde geeft de lichtgevoeligheid aan. De schaal komt uit een ISO-norm die in 1974 de oudere Amerikaanse ASA-schaal en de Duitse DIN-schaal samenvoegde. Voor digitale camera's geldt tegenwoordig ISO 12232.

Een .iso-bestand bevat een kopie van een cd of dvd met het bestandssysteem uit de norm ISO 9660 uit 1988. De extensie is naar die norm vernoemd, en daarmee indirect naar de organisatie.